Zorgaspecten
Ademhaling
Je hart en longen zijn levensnoodzakelijke organen. Het is erg belangrijk hier zorg voor te dragen. Daarom is het goed om - zelfs als je geen klachten ondervindt - je ademhalingsspieren te trainen. Zo houd je je gezondheid in stand of verbeter je ze zelfs.
Het ademhalingsstelsel
Het ademhalingsstelsel bestaat uit de longen met de luchtpijp, de bronchiën (de longpijptakken), de bronchiolen (longpijptakjes) en de longblaasjes (alveoli). Het middenrif (diafragma) en de tussenribspieren zijn de spieren van het ademhalingsstelsel. De belangrijkste spier voor de ademhaling is het middenrif. De tussenribspieren gebruik je om diep te ademen en te hoesten. De longen worden beschermd door het borstbeen, de ribben en de ruggengraat.
De ademhaling wordt gestuurd vanuit de hersenen. Normaal adem je 10 tot 20 maal per minuut. Het tempo hangt samen met de graad van inspanning. Je kan het tempo ook zelf doelbewust aanpassen. Het ademhalingscentrum in de hersenen stuurt boodschappen naar het middenrif en de tussenribspieren waardoor die samentrekken. Doordat het middenrif samentrekt, gaat het dalen. Het onderste deel van de longen wordt naar beneden getrokken en je ademt in. De longen zetten uit en dat wordt aan de hersenen gemeld. De hersenen laten het middenrif ontspannen waardoor het zich terug naar boven beweegt. De longen worden omhoog geduwd en je ademt uit. De tussenribspieren helpen bij het in- en uitademen door de longen en de longblaasjes extra te laten uitzetten en samen te drukken. Om gemakkelijk te kunnen ademen zijn de longen elastisch. Beide longen zijn bedekt door een borstvlies (pleura). Dit vlies zorgt er naast bescherming voor dat de longen gemakkelijk kunnen uitzetten en samentrekken. Om gemakkelijk te kunnen ademen zijn de longen elastisch. Beide longen zijn bedekt door
een borstvlies (pleura). Dit beschermt ze niet alleen maar het vergemakkelijkt het uitzetten
en samentrekken van de longen in de borstkas.
De longen dienen in de eerste plaats om lucht in te ademen en te filteren. In de lucht die we inademen zit stikstof, zuurstof, water, koolstofdioxide (CO2) en nog andere deeltjes. Deze komen allemaal in de longen terecht. In de longen zitten er miljoenen longblaasjes en een uitgebreid netwerk van kleine bloedvaten (haarvaten). In deze longblaasjes gebeurt de uitwisseling van zuurstof en koolstofdioxide. Koorts, hoge bloeddruk, lichaamsbeweging en alle andere activiteiten die het koolstofdioxidegehalte in het lichaam doen stijgen, doen de ademhaling versnellen.
Normaal worden bacteriën en virussen tegengehouden doordat de lucht die wij inademen gefilterd wordt in de neus en het ademhalingsstelsel. De luchtpijp en de bronchiën produceren slijm (mucus). Bacteriën en virussen worden net als stofdeeltjes in dat slijm vastgehouden. Doordat de luchtwegen over hun hele oppervlakte bedekt zijn met minuscule trilhaartjes, worden de virussen, bacteriën en stofdeeltjes samen met het slijm uit de longen verwijderd.
Als je toch een infectie krijgt, kan die je een beroerd gevoel geven. Je kan meer last krijgen van je MS en je algemeen zwak voelen. Daarom is het interessant dat je weet welke infecties kunnen optreden en welke invloed deze op jou hebben.
Obstructieve aspecten: bronchitis, longontsteking en griep
Obstructieve longziektes gaan gepaard met een vernauwing van de luchtwegen en/of verstopping van de longblaasjes. Deze ziektes worden meestal veroorzaakt door bacteriën en virussen of door blootstelling aan schadelijke stoffen (chemicaliën).
Personen met MS die minder lichaamsbeweging hebben en niet diep (kunnen) in- en uitademen krijgen sneller en vaker longinfecties. Maar ook personen met kleinere beperkingen en oudere personen zijn vaak gevoeliger voor longinfecties. Bronchitis, longontsteking (pneumonie) en griep (influenza) zijn ziektes die te maken hebben met de longen.
Bronchitis is een ontsteking van de bronchiën (luchtpijptakken). Bij een longontsteking gaan de longblaasjes die normaal met lucht gevuld zijn, zich vullen met slijm of vocht. Ook bij griep kunnen de longblaasjes gevuld raken met slijm of vocht. Personen met MS doen er net als personen met een zwakke gezondheid goed aan elk jaar een spuitje tegen de griep te vragen. Je kan je ook laten inenten tegen een longontsteking. Voorkomen is beter dan genezen!
Restrictieve aspecten en communicatie
Doordat MS de spieren aantast, worden deze minder beweeglijk en krachtig. Ook de ademhalingsspieren kunnen dit lot ondergaan. Als de beweeglijkheid van de ademhalingsspieren vermindert, zal de ademhaling verzwakken. In dat geval verkleint de longinhoud. De uitademing is de basis voor spraak. Als het longvolume voldoende verkleint, wordt het moeilijker om een zin op één ademhaling uit te spreken. Ook de stemcontrole neemt bij een kleiner wordend longvolume af. Je kan dan minder goed de luidheid en de toonhoogte van je stem regelen. Op die manier kan spreken vermoeiend worden. Het kan zijn dat je omgeving je niet meer verstaat als er lawaai is in de kamer.
Personen met MS kunnen obstructieve en restrictieve aspecten vertonen, zowel afzonderlijk als gecombineerd.
De gevaren van het roken
Het is algemeen bekend dat roken schadelijk is voor het ademhalingsstelsel, de bloedvaten, het hart en tal van andere organen. Rokers hebben 70% meer kans om te sterven aan een hart- of longaandoening dan niet-rokers. Roken verzwakt het natuurlijke vermogen van de longen om zichzelf te zuiveren van vervuilende stoffen. Roken wordt in verband gebracht met een toename van hoestbuien, ademhalingsmoeilijkheden, ontstekingen van de luchtwegen, longontsteking, beroerte, aderverkalking, maagzweren en allerlei kankers (mond, keel, slokdarm, longen, nieren, blaas, pancreas, …). Passief roken wordt genoemd als oorzaak van een verhoogd risico op ademhalingsproblemen en middenoorontstekingen bij kinderen.
Behandeling
Gezien het belang van een goede ademhaling voor je algemene gezondheid en je spraak is een preventieve behandeling noodzakelijk. Daarom herhalen we dat het goed is om je ademhalingsspieren te trainen vooraleer je er last van hebt. Als onderdeel van de kinesitherapeutische behandeling kan je mobilisatieoefeningen van de armen en romp doen, samen met een lichamelijke en licht vermoeiende activiteit. Dit noemen we aerobe training. De mobilisaties van de romp en armen kunnen zowel passief als actief-passief zijn.
Aerobe training:
Het is algemeen geweten dat regelmatig bewegen (fietsen, stappen of lopen op een loopband …) ten goede komt aan zowel het lichamelijke als het geestelijke aspect van het menselijke lichaam. Aangezien onze bevolking steeds ouder wordt, wordt lichaamsbeweging meer en meer gezien als een onderdeel van het verbeteren van de algemene gezondheid. Bewegen vertraagt ook vele chronische ziektes die samengaan met inactiviteit.
Ondanks het ontegensprekelijke bewijs dat lichaamsbeweging goed is, worden personen met MS door dokters geadviseerd (vroeger meer dan nu) om intensieve oefening te vermijden. Hierdoor stijgt namelijk de lichaamstemperatuur en de personen met MS zouden oververhit geraken (thermosensibiliteit). Thermosensibiliteit verergert de symptomen van MS en zo geraken personen met MS meer vermoeid. Aan de hand van deze symptomen lijkt het logisch te stellen dat personen met MS lichaamsbeweging beter kunnen mijden. Maar het terugschroeven van de lichaamsbeweging vergroot de kans op zwaarlijvigheid en hart- en vaatziektes. Recent onderzoek heeft aangetoond dat personen met MS voordeel halen uit regelmatige lichaamsbeweging. De oefeningen moeten wel aangepast zijn aan de conditie en de beperkingen van de MS-patiënt om oververhitting te voorkomen. Het is ook belangrijk om na te gaan welke symptomen rechtstreeks door MS veroorzaakt zijn en welke secundair ontstaan zijn door een gebrek aan lichaamsbeweging of andere factoren.
Eens een oefenprogramma opgesteld is, is het belangrijk dat je je houdt aan dit programma. Dit is echter een probleem dat niet alleen bij personen met MS voorkomt. Daarom moet het programma niet alleen aangepast zijn aan je mogelijkheden maar ook aan je interesses en verwachtingen. Zowel individuele als groepstherapieën kunnen de conditie verbeteren. Dit leidt tot een verminderde vermoeidheid en een toename van de activiteiten. Ook het sociale aspect van de groepstherapieën is heel belangrijk. Voorbeelden van therapieën zijn zwemmen, yoga, individuele relaxatie, aerobic, … Elke oefentherapie heeft zijn specifieke voordelen. Hydrotherapie bijvoorbeeld, vergemakkelijkt het oefenen (een lager energieverbruik) doordat het lichaam ondersteund wordt en het water het lichaam fris houdt. Het is belangrijk dat je keuzes maakt die je aanstaan en waarvoor je gemotiveerd bent. Retropedalage (achterwaarts fietsen met de armen) is een goede oefening voor de romp en de ademhalingsspieren. Ze kan zowel actief als passief uitgevoerd worden.
Naast het goede effect op de ademhaling heeft lichaamsbeweging nog bijkomende voordelen. Je houdt je lichaam soepel, je gewicht blijft onder controle, je hart- en bloedvaten blijven gezonder en je kan tegelijkertijd stress verwerken. Oefentherapie draagt bij tot een betere algemene gezondheid en tot een hogere levenskwaliteit.
Intrapulmonaire percussieventilatie (IPV):
Bij IPV blaast een toestel onder druk, herhaaldelijk een kleine hoeveelheid lucht in de longen. Het toestel wordt met een mondstuk of een masker op jouw mond aangesloten. Het toestel brengt de lucht in trilling en die trillingen zorgen ervoor dat de borstkas (thorax) gaat bewegen. De ademhalingsspieren worden soepeler en steviger en de longinhoud wordt behouden of zelfs vergroot. Verder wordt het slijm in de longen los getrild en in beweging gezet. Zo ondersteunt IPV de reinigende functie van de longen. Luchtweginfecties worden vermeden wat de algemene gezondheid ten goede komt (zie het ademhalingsstelsel en obstructieve aspecten). IPV-therapie vraagt weinig inspanning van personen met MS. Het toestel doet zijn werk terwijl de persoon met MS normaal ademt.
Omdat IPV de longvolumes kan vergroten, verhoogt IPV de stemkwaliteit en de spraakverstaanbaarheid (zie restrictieve aspecten). De soepelere en sterkere ademhalingsspieren maken dat je harder kan hoesten. Daarom is IPV ook bij slikproblemen nuttig.
Naast IPV kan je bij de dienst logopedie een goedkoop apparaatje verkrijgen om thuis de ademhalingsspieren extra te trainen.
Zelfhulptips voor een gezonde ademhaling
- Rook minder of stop ermee. Vermijd passief roken. Vraag vrienden en familieleden niet te roken in jouw aanwezigheid.
- Behandel onmiddellijk infecties van de bovenste luchtwegen met neusdruppels of decongestiva. Ga naar de dokter als je koorts hebt of als je verkoudheid of keelpijn na een week niet over is.
- Doe aan fitness
- Ga regelmatig fietsen
- Ga zwemmen of doe oefeningen in het water.
