Zorgaspecten
Doorligwonden
Wat zijn doorligwonden
Een doorligwonde, ook decubituswonde genoemd, is een beschadiging van de huid en onderliggende weefsels ten gevolge van aanhoudende druk. Door de druk zal de bloeddoorstroming naar de huid en de weefsels veminderen. Hierdoor worden zuurstof en voedingsstoffen onvoldoende aangevoerd. Bovendien wordt de afvoer van afvalproducten bemoeilijkt. Beschadiging treedt op wanneer zacht weefsel gedurende een lange periode gedrukt wordt tussen bot en een hard oppervlak. Zowel de grootte als de duur van de druk spelen een rol. Een druk die lang aanhoudt is schadelijker voor huid en weefsels dan een sterke maar kortdurende druk. Doorligwonden komen het meest voor op beenderige uitsteeksels zoals stuit, heupkammen en hielen. Minder mobiele personen zullen minder van houding wisselen waardoor ze een verhoogde kans op doorligwonden hebben. Doorligwonden kunnen pijnlijk zijn, genezen vaak traag en infecteren gemakkelijk.
Een doorligwonde, ongeacht de grootte, moet steeds ernstig genomen worden. In de meeste gevallen kunnen doorligwonden vermeden worden.
Wat zijn de oorzaken van doorligwonden?
Verschillende factoren dragen bij tot de ontwikkeling van doorligwonden.
Druk:
Gezonde personen reageren op aanhoudende druk door van houding te veranderen
waardoor het weefsel en de huid niet in gevaar komen. Verminderde beweeglijkheid
en verminderde gevoeligheid kunnen redenen zijn om minder van houding te wisselen.
Druk komt niet alleen voor bij langdurig zitten of liggen, maar ook bij het
gebruik van orthopedisch materiaal.
Schuifkrachten:
Schuifkrachten zijn krachten die ontstaan bij personen in halfzittende houding
in bed, rolstoel of zetel. De persoon zakt als het ware onderuit terwijl de huid aan de
onderlaag blijft kleven.
Wrijving:
Het kapot schuren van de huid kan ontstaan door continue wrijving op bedlinnen
of andere materialen. Deze verwondingen ontstaan vaak bij personen met spasmen of personen onderhevig
aan onvrijwillige bewegingen. Ze treden op bij het dragen van spalken of hulpmiddelen
die tegen de huid schuren.
Wat zijn de risicofactoren op doorligwonden?
Iedereen kan een doorligwonde ontwikkelen. 1 tot 2 uur aanhoudende druk is voldoende om het proces van huidbeschadiging te starten. De meeste personen bewegen voldoende, zodat doorligwonden voorkomen worden. Een persoon met MS die minder beweegt is vatbaar voor deze verwikkeling. De vatbaarheid vergroot wanneer meerdere risicofactoren aanwezig zijn of wanneer de factoren ernstiger zijn. Door het controleren van de risicofactoren kunnen doorligwonden voorkomen worden. Naast beperking van beweeglijkheid en gevoelsstoornissen kunnen andere risicofactoren vermeld worden.
Beperking van beweeglijkheid:
Dit is de belangrijkste risicofactor bij personen
met MS. Personen die een rolstoel gebruiken of die veel in bed liggen en die
weinig bewegen of niet van plaats of houding veranderen hebben een verhoogde
kans om een doorligwonde te ontwikkelen.
Gevoelsstoornissen:
Door gevoelsstoornissen wordt de pijn van aanhoudende druk
niet gevoeld. Hierdoor wordt te weinig van houding gewisseld, ook al is de
persoon hiertoe in staat.
Voeding:
Een evenwichtige en regelmatige voeding is zeer belangrijk om doorligwonden
te voorkomen. Ook voldoende vochtinname is zeer belangrijk.
Leeftijd:
De huid verandert bij het ouder worden. Het aantal zweetklieren neemt af en
de onderliggende vetlagen, vooral ter hoogte van benen en onderarmen, worden
minder stevig. Hierdoor zullen beenderige uitsteeksels nog nadrukkelijker
uitspringen, daar ze minder door vetkussens worden beschermd. De huid wordt
ook droger. Door deze huidveranderingen neemt het risico op doorligwonden
toe met de leeftijd.
Roken:
Roken geeft een vernauwing van de bloedvaten, waardoor de huid en onderliggende
weefsels minder zuurstof en voedingsstoffen krijgen.
De algemene gezondheid van de persoon:
Bepaalde gezondheidsfactoren kunnen het risico op doorligwonden verhogen.
Hierbij denken we aan diabetes, koorts, slechte doorbloeding van de benen.
Wat zijn de meest voorkomende plaatsen voor doorligwonden?
Risicoplaatsen in zittende houding:
Risicoplaatsen in ruglig:
Risicoplaatsen in zijligging:
In zittende houding is de kans op doorligwonden groter dan in liggende houding. In liggende houding is het lichaamsgewicht over een grotere oppervlakte verspreid, waardoor de druk minder groot is.
Wat zijn de verschijningsvormen van doorligwonden?
Het is zeer belangrijk dat het ontstaan van doorligwonden snel ontdekt wordt. Een onbehandelde doorligwonde kan zeer snel evolueren. Doorligwonden worden ingedeeld in stadia.
Stadium I:niet wegdrukbare roodheid:
Doorligwonden beginnen meestal met een kleurverandering van de intacte huid. Deze kleurverandering houdt aan wanneer de druk verdwenen is. De huid is rood of donker van kleur en wordt niet bleek wanneer je er met een vinger op drukt. De huid kan warm aanvoelen, kan hard zijn en licht gezwollen. Dit stadium is nog omkeerbaar wanneer de druk weggenomen wordt.
Stadium II: blaarvorming en/of ontvelling:
De buitenste lagen van de huid zijn beschadigd. De huid kan gezwollen zijn, ontveld of blaren vertonen. Ze kan warm aanvoelen bij aanraking. Wanneer de druk weggenomen wordt kan de huid herstellen.
Stadium III: oppervlakkige wonde:
Bij een oppervlakkige wonde is de huid volledig verdwenen en is het onderliggende weefsel zichtbaar. Dood weefsel heeft een gele of zwarte kleur. De genezing van een wonde in dit stadium kan weken tot enkele maanden duren.
Stadium IV: diepe wonde:
De wonde tast ook de weefsels onder de huid aan. Spieren, bot, en ondersteunend weefsel kunnen beschadigd zijn. De wonde is zichtbaar als een zeer diepe krater of holte. De huid kan volledig ondermijnd zijn. Bij dit stadium kan een heelkundige ingreep noodzakelijk zijn.
INDIEN 1 VAN DEZE 4 STADIA VOORKOMT WORDT BEST DE ARTS OF DE VERPLEEGKUNDIGE OP DE HOOGTE GEBRACHT!
Wat kan u doen om doorligwonden te voorkomen?
Pas wisselhouding toe:
Indien je nog loopt:
Indien je de activiteiten onderhoudt die je laten bewegen heb je weinig kans dat je een doorligwonde ontwikkelt.
Indien je een lange periode zit:
Verander je houding om het uur.
Wanneer je nog voldoende kracht hebt in je armen, druk dan jezelf regelmatig
op door je handen en armen op de armleuningen te plaatsen. Probeer je lichaam
op te tillen zodat het vrij komt van de zitting. Door deze handelingen ontlast
je de drukpunten.
Indien je een lange periode in bed ligt:
Verander je houding om de 2 uur.
Lig afwisselend op je rechtse zijde, linkse zijde en op je rug. Maak gebruik
van eventuele hulpmiddelen zoals papegaaienstok, onrusthekken of vraag hulp
aan iemand. Plaats een zacht kussen onder de onderbenen vanaf de knieplooi
zodat de hielen niet steunen. Plaats een zacht kussen tussen de knieën.
Zet het hoofdeinde van het bed nooit langer dan 2 uur rechter dan 30°.
Gebruik indien nodig drukopheffende materialen:
Op de markt zijn zeer veel verschillende preventieve materialen voor doorligwonden te verkrijgen. De drukopheffende hulpmiddelen worden ingedeeld in matrassen en kussens. Het is onmogelijk een volledig overzicht te bieden.
Heel veel factoren zijn meebepalend in de keuze.
Indien je een aanschaf overweegt houd je best rekening met volgende zaken:
- de mate waarin het materiaal de druk opheft of verspreidt over een zo groot mogelijk contactoppervlak is van zeer groot belang.
- het materiaal moet comfortabel te zijn.
- kan je nog alleen transfers doen?
- het materiaal moet gebruiksvriendelijk zijn en gemakkelijk te onderhouden.
- prijs/kwaliteitsverhouding en levensduur.
Vermijd schuifkrachten en wrijving:
Schuifkrachten kan men voorkomen door een goed rechtopzittende houding aan
te nemen en de juiste tiltechnieken te gebruiken. Om een persoon in de juiste
houding te brengen wordt hij het best volledig opgetild in plaats van hoger
te trekken. Het zitvlak moet volledig losgemaakt worden van de onderlaag bij
het hogerop brengen. Een kussen plaatsen onder de benen zodat de hielen vrij
liggen voorkomt wrijving ter hoogte van de hielen.
Let op je voeding:
- Eet regelmatig en evenwichtig.
- Drink 1,5 liter per dag.
- Vraag bij problemen advies aan je arts of verpleegkundige. Zij kunnen je bijvoeding aanraden of je doorverwijzen naar een diëtiste.
- Bij slikproblemen vraag je advies aan de arts of de logopedist.
Verzorg je huid en voorkom huidirritatie:
- Inspecteer je huid dagelijks op de risicoplaatsen.
- Gebruik een neutrale zeep en spoel goed na.
- Een droge huid wordt verzorgd met vochtinbrengende producten.
- Bij urine- of stoelgangverlies worden de luiers tijdig vervangen.
- Door aangepaste zalven kan de huid beschermd worden.
- Raadpleeg je arts wanneer je urine- of stoelgangverlies hebt.
INDIEN JE TOCH EEN DOORLIGWONDE KRIJGT:
Vermijd druk op de wonde.
Neem steeds contact op met je arts of verpleegkundige.
Een doorligwonde kan zeer snel verergeren!
