Zorgaspecten
Slikproblemen
Bij eten en drinken denk je niet dadelijk aan de slikveiligheid. Je denkt in de eerste plaats aan het gezellig samen tafelen. Eten en drinken is vooral een sociaal en emotioneel gebeuren. Omdat eten en drinken zo belangrijk is, hebben voedingsproblemen een grote invloed op de levenskwaliteit.
Meer dan 40% van alle personen met MS krijgt in de loop der jaren slikproblemen. Deze kunnen erg klein zijn en blijven. De personen met MS die slikproblemen hebben, gaan zich misschien maar af en toe verslikken. Het kan ook zijn dat ze zich niet verslikken maar dat eten erg vermoeiend wordt of dat ze niet goed meer kunnen kauwen. Daarom zeggen ze er niets over. Nochtans kan een snelle behandeling heel wat moeilijkheden voorkomen.
Als je slikproblemen hebt, gaat het slikteam samen met jou naar een oplossing zoeken. Het slikteam bestaat uit de dokter, de verpleging, de logopedist en eventueel nog de ergotherapeut en/of de diëtist. Na onderzoek en overleg kunnen we de ongemakken van je slikmoeilijkheden verminderen. Zo blijft je levenskwaliteit op peil.
Hoe slikken wij?
1. de orale fase
De voedselbrok wordt gevormd door de kauwbewegingen die het voedsel omvormen tot een vaste massa.
De tong en het gehemelte trekken samen en duwen zo de voedselbrok naar
achteren in de mond. Het gehemelte wordt opgetrokken, zodat het voedsel niet naar de neus kan.
2. de faryngale fase
Hier wordt de slikreflex opgewekt. Deze bestaat uit het dalen van het strotklepje (epiglottis), het stijgen van het strottenhoofd (larynx) en een beweging van de tong,
waardoor de voedselbrok in het keelgat (farynx) geduwd wordt.
Het strotklepje sluit het strottenhoofd af en beschermt zo de luchtpijp. Ondertussen ontspant de spiergroep aan de ingang van de slokdarm (oesofagus) zich.
3. de oesofagale fase
Deze fase verloopt net als de vorige volledig reflexmatig. De voedselbrok glijdt in de slokdarm.
Als de voedselbrok in de slokdarm verdwenen is, nemen alle structuren hun normale positie in. Het slikproces eindigt hier. De voedselbrok wordt via de slokdarm naar de maag gebracht.
Zich verslikken
Personen met slikproblemen kunnen zich verslikken ten gevolge van hun slikproblemen. Het eten of de drank komt dan in je luchtpijp terecht in plaats van in je slokdarm. Dit kan verschillende oorzaken hebben. Hieronder bekijken we enkele mogelijke oorzaken.
Bij veel personen met MS die slikproblemen hebben, werken de spieren in de mondholte minder goed. Ze verslappen, worden stijver, voeren trager opdrachten uit en hebben een slechte onderlinge coördinatie. Hierdoor wordt het moeilijker om een goede voedselbrok te vormen. Als er geen goede voedselbrok gevormd is, vergroot de kans op zich verslikken.
Daarnaast kunnen personen met MS problemen krijgen met de peristaltiek van hun keelholte. Dankzij een golfbeweging van de spieren in de keel, wordt het eten of de drank naar de slokdarm gebracht. Bij een gebrekkige golfbeweging kan het zijn dat het eten te laat aan de slokdarmmond aankomt en dat die alweer dicht is. Het kan ook zijn dat delen van de voedselbrok in de keel achtergebleven zijn. Beide mogelijkheden kunnen maken dat de personen met deze problemen zich verslikken.
Daarnaast kan het gebeuren dat bij personen met MS de spieren van het strottenhoofd verslappen. De luchtpijp wordt in dat geval niet goed afgesloten en het eten of de drank kan de luchtpijp binnensijpelen.
Normaal gezien hoest je als je je verslikt. Bij sommige mensen met MS verdwijnt die hoestreflex. Zij kunnen zich dan verslikken zonder te hoesten. Als je tijdens het eten of drinken soms ademhalingsmoeilijkheden hebt of als je stem dadelijk na het slikken anders klinkt, vertel je dit het best zo snel mogelijk aan je dokter of logopedist. Als je je effectief verslikt zonder in hoesten uit te barsten, is het heel belangrijk dat je slikken snel nagekeken wordt. Anders riskeer je longinfecties of zelfs een longontsteking.
Therapie
Sliktherapie is meestal niet ingrijpend. Vaak zijn een aantal preventieve maatregelen of trucjes voldoende. En vermits voorkomen altijd beter is dan genezen, raden we je nogmaals aan bij vragen of twijfel contact op te nemen met je dokter of logopedist.
Heel belangrijk is de eethouding. Probeer altijd recht te zitten of deze houding zoveel mogelijk te benaderen. Dit wil zeggen dat je rug recht is en je hoofd recht op je rug staat.
Daarnaast zijn er een aantal tips die het slikken vergemakkelijken. Personen met slikproblemen moeten niet alle tips opvolgen. Per persoon wordt gekeken welke tips nuttig zijn voor hem. De belangrijkste tips zijn:
- vermijd afleiding (TV, radio, …)
- concentreer je als je eet of drinkt
- buig licht je hoofd net voor het slikken
- neem voldoende tijd
- neem kleine happen en slokken
- drink slok per slok
- hou rekening met je vermoeidheid. Rust indien nodig voor de maaltijd of verdeel de maaltijden over meerdere kleinere porties.
- poets regelmatig je tanden (na elke maaltijd)
Personen met MS die slikproblemen hebben, kunnen best ook hun ademhaling (longfunctie) laten onderzoeken. Als je je verslikt, heb je een goede uitademingskracht nodig om de deeltjes waarin je je verslikt hebt, op te hoesten. Om je ademhalingsspieren te verstevigen kan je ademhalingstherapie volgen (zie zorgaspecten - ademhaling). Er bestaan verschillende apparaatjes en oefeningen om thuis je ademhalingsspieren te trainen.
Als je je verslikt
- blijf rustig
- spuw uit wat je in je mond hebt
- adem traag in langs de neus en hoest zo hard mogelijk
- doe dit zo vaak als nodig is
Er zijn een aantal dingen die je beter niet doet als je je verslikt. Deze dingen helpen je niet, ook al heb je heel je leven het tegengestelde gehoord.
- drink nooit als je je verslikt hebt
- wacht tot je volledig op je plooi bent vooraleer je verder eet of drinkt
- hef je armen niet op
- laat niemand op je rug kloppen
Sondevoeding
Bij sommige personen met MS worden de slikmoeilijkheden zo groot dat eten en drinken gevaarlijk wordt voor hun gezondheid. Op dat moment moet sondevoeding ingeschakeld worden. Dit kan voor een korte tijd (tijdens een zware opstoot) of voor een langere tijd zijn.
Personen die sondevoeding krijgen, mogen vaak nog verschillende dingen eten en drinken. Het slikteam bekijkt samen met de betrokken persoon welke voedingsmiddelen of dranken problemen geven. Enkel deze voedingsmiddelen en dranken worden vervangen door sondevoeding. De andere voedingsmiddelen en dranken mogen zij blijven eten en drinken. Bij andere personen wordt bijvoorbeeld enkel 's avonds sondevoeding gegeven omdat ze dan te moe zijn om veilig te eten en te drinken. De rest van de dag mogen zij gewoon eten en drinken.
Zeker niet iedere persoon met MS die slikproblemen ontwikkelt, krijgt ooit te maken met sondevoeding. Deze wordt enkel ingeschakeld bij ernstige problemen.
Besluit
Goed slikken is heel belangrijk voor je gezondheid. Vertel het zo snel mogelijk als je problemen hebt. Zo kunnen wij je sneller helpen. Het slikteam doet er alles aan om zowel je gezondheid als je levenskwaliteit te behouden. Jij wordt ook altijd betrokken in de aanpak van je problemen.
